FIRA Poznańscy Żydzi. Opowieść o życiu

Projekt Fira

OkladkaFira – fotografie poznańskich Żydów

Jedna opowieść i ponad 700 fotografii. Jak namacalne dowody: byli, kochali, bawili się, przeżywali porażki albo strach, mieli nadzieje i planowali przyszłość. Byli młodzi i całe życie było przed nimi. A potem ich zabito.
Poznańscy Żydzi lat międzywojennych – niewiele o nich wiadomo. Są jak Atlantyda, anonimowi i zaginieni. Nie ma fotografii, nie ma więc twarzy; nie ma wspomnień – nie ma imion i historii. Są miejsca, ale nieme.
Przed 1939 rokiem żyła ich w Poznaniu garstka. Dwa i pół, może trzy tysiące w 250-tysięcznym mieście. Nieco ponad jeden procent mieszkańców miasta. Byli też inni niż Żydzi z pozostałych terenów Polski – niczym Żydzi zachodnioeuropejscy. Nie było tu chasydów ani ortodoksów, na ulicach nie rozbrzmiewał jidysz. Wszyscy poznańscy Żydzi żyli tak, jak ich otoczenie: mówili po polsku, ubierali się jak wszyscy, nie byli zbyt religijni. Z perspektywy Poznania żydowska Polska daleka jest od stereotypowego wyobrażenia.

FIRA. Poznańscy Żydzi. Opowieść o życiu to projekt, który jest jak wehikuł czasu albo wizjer pozwalający zajrzeć w przeszłość. Książka-album i strona internetowa upowszechniają zbiór ponad tysiąca fotografii zebranych przed wojną w sześciu albumach przez młodą poznaniankę, Firę Mełamedzon. 31 maja 1939 roku 24-letnia Fira wyjechała do Palestyny, gdzie od ponad roku przebywał już jej ojciec. Mama Firy zamknęła w sierpniu skład męskiej konfekcji, który prowadzili przy Starym Rynku 64, pozałatwiała resztę spraw wiążących się z przenosinami do nowego kraju i jedenaście dni przed wybuchem wojny również wysiadła na nabrzeżu portu w Tel Awiwie. Uratowało się nie tylko tych troje ludzi – także pamięć Firy nie zmieniona przez doświadczenia wojny.

Fotografie z albumów Firy Mełamedzon-Salańskiej to materiał unikatowy – i w nietypową publikację się układają. Unikatowa jest ich liczba, około 1300 – tym bardziej, że fotografii poznańskich Żydów zachowało się mało (w albumach są także zdjęcia przedstawiające Żydów z Brzezin pod Łodzią oraz innych miast). Unikatowe jest także to, że wszystkie przynależą do jednej historii, jednej opowieści, przekazanej nam w 2012 roku przez 97-letnią wówczas Firę Mełamedzon-Salańską. Już to, że siedemdziesiąt czy osiemdziesiąt lat po opisywanych wydarzeniach ktoś, kto był ich uczestnikiem, zachował świetną pamięć i mógł ją opowiedzieć, jest niezwykłe. Ale jeszcze bardziej niezwykły jest fakt, że to opowieść sfotografowana. Można ją usłyszeć (przeczytać) i zobaczyć. Przyjrzeć się ludziom a nierzadko i wydarzeniom, o których Fira opowiada. Zdjęcia i tekst łączą się tu w jedną, wspomnieniowo-fotograficzną narrację.

Fira Mełamedzon-Salańska powtarzała przez lata: Póki ja żyję, oni żyją we mnie. I opowiadała, bo bliscy jej kiedyś ludzie mogli żyć tylko w opowieści. Zmarła 7 maja 2014 roku mając 99 lat. Nie doczekała książki, ale wiedziała, że się ukaże. Tym projektem przejmujemy jej relację i chcemy ją zachować. Przywrócić Poznaniowi jego żydowską społeczność sprzed wojny. Chcielibyśmy, żeby stała się pamięcią miasta, regionu, fragmentem historii polskich Żydów. Może choć trochę uda nam się wydobyć wielkopolskich Żydów z niebytu, w jaki zepchnęła ich wojna. Może nasza książka i strona nie ocalają wszystkich – ale innej bezpośredniej relacji już raczej nie będzie.

Bohaterami naszego projektu są ludzie, ich uczucia i codzienne życie. Społeczność żydowska Poznania. Ale zbiorowym bohaterem książki i tej strony jest także międzywojenny Poznań, który był tłem dla fotografujących się ludzi. Miasto o kształcie, którego też już nie ma.

Relacja Firy o tamtym świecie jest tak samo wyjątkowa, jak zrobione i zebrane przez nią zdjęcia. Wyjątkowa nawet jeśli założyć, że upiększona przez wspomnienia. Bo to historia o młodości w gruncie rzeczy beztroskiej, o miłościach spełnionych i niespełnionych. Opowieść o życiu szczęśliwym – która nie pasuje do naszego wyobrażenia o Żydach. Antysemityzm w relacji Firy istnieje niczym śnieg – pada, lecz nie jest najważniejszy. Nie znajdujemy w niej pragnienia – jak u jej rówieśników z innych regionów Polski – wyrwania się z zamykającej duchowości i biedy sztetla, bo w Poznaniu sztetla po prostu nie było. Nie ma tu buntu z braku szans czy nadziei pokładanych w lewicowości. Jej opowieść jest inna. Można powiedzieć: mieszczańska, ale ważniejsze jest chyba coś innego. Fira cieszy się życiem. Kocha, flirtuje, tańczy, śmieje się i żyje pełną piersią. Młodość, zakochanie, szukanie szczęścia, budowanie rozpoczynającego się dopiero życia – o tym opowiada. A owo kształtujące się, pulsujące życie zderzone z wiedzą o Holokauście – którą my mamy a oni mieć nie mogli – rodzi dramatyzm. Relacja o pełni życia unaocznia rozmiar mordu.

Jeśli jesteście Państwo zainteresowani tą historią, odsyłamy Was do poszczególnych członów naszego projektu. Do książki-albumu FIRA. Poznańscy Żydzi. Opowieść o życiu, która zawiera prawie 300 przedwojennych fotografii oraz towarzyszącą im relację Firy od momentu przybycia jej ojca do Poznania około 1924 roku aż do jej wyjazdu do Palestyny w 1939 roku. Odsyłamy na wystawę fotografii poznańskich Żydów z albumów Firy Mełamedzon-Salańskiej: otwarta w Bibliotece Raczyńskich w Poznaniu w ostatnim dniu maja, potrwa do września 2014 roku. Odsyłamy też do poszczególnych działów tej strony – do kolejnych ponad 400 zdjęć prezentowanych na podstronie  FIRA1915.PL, do zarejestrowanych kamerą wspomnień Firy w dziale FILMY, wreszcie do części ROZPOZNAJ ICH – w której liczymy na Państwa współudział w uzupełnieniu tej opowieści o nowe informacje.

Premierę projektu ustaliliśmy na 31 maja 2014 roku. Data została wybrana przypadkowo. Dopiero po śmierci Firy zorientowaliśmy się, że tego dnia mija dokładnie 75 lat od jej wyjazdu z Polski. Po trzech czwartych wieku jej fotografie i opowieść wracają do miasta, w którym powstały! Tego dnia wracają także jej albumy z fotografiami poznańskich Żydów. Fira Mełamedzon-Salańska zdecydowała, że mają one zostać przekazane przez rodzinę Bibliotece Raczyńskich.

Fira Mełamedzon-Salańska – urodziła się 19 kwietnia 1915 roku w Charkowie. Jej ojciec Abram Mełamedzon był Żydem rosyjskim, matka Rachela z domu Dymant polską Żydówką z Brzezin koło Łodzi. Pierwszym językiem Firy był rosyjski, dopiero po ucieczce rodziny z bolszewickiej Rosji w 1920 roku i zamieszkaniu w Brzezinach nauczyła się polskiego. Ojciec Firy był kupcem, w Charkowie a potem w Poznaniu prowadził skład konfekcji męskiej. Tuż przed wojną rodzina Mełamedzonów przeprowadziła się do Palestyny, unikając wojny i śmierci. Fira przeżyła w Palestynie a potem w Izraelu 75 lat, nigdy nie wróciła do Poznania ani do Polski, ale cały czas była mocno z nią związana, uważała się za polską Żydówkę. Prowadziła normalne życie: wyszła za mąż, miała dwójkę dzieci i doczekała się licznej rodziny. Była serdeczna, przyjazna i zawsze optymistycznie nastawiona do życia i ludzi. W sześciu albumach, które przywiozła z Polski, miała fotografie żydowskich przyjaciół i krewnych, którzy w ogromnej większości zginęli. Uznała za swoją rolę mówić o nich i opowiadać. I wielu odwiedzającym ją ludziom te swoje opowieści przekazywała.

 

Autorzy projektu:
Andrzej Niziołek i Ksenia Kosakowska

 

Współpraca przy projekcie:

logotyp_barak_kultury

 

SN-CD_logo

 

 

 

 

 

 

 

Publikację dofinansowali:

 
sww

Poznan Know How

 

 

 

Autorzy i realizatorzy projektu: Andrzej Niziołek, Ksenia Kosakowska, Tomasz Adamski, Tomasz Niziołek.
Książka-album i strona internetowa powstały dzięki dofinansowaniu przez Samorząd Województwa Wielkopolskiego oraz Miasto Poznań, we współpracy z Fundacją Barak Kultury oraz Fundacją Synagoga Nowa – Centrum Dialogu w Poznaniu.
Ze środków Samorządu Województwa Wielkopolskiego Teatr Ba-Q zrealizował spektakl „Toast” oparty na wspomnieniach Firy Mełamedzon-Salańskiej.
(Więcej: http://barakkultury.pl/pl/wydarzenie/96)

FIRA1915.PL

Książka-album oraz zamieszczone w tym dziale materiały tworzą integralną całość.
Można je czytać i oglądać niezależnie od siebie – choć jednocześnie,
poprzez umieszczone w książce oraz w internecie te same numery,
oba media są ze sobą wzajemnie skomunikowane i uzupełniają się.
Podzieliwszy je na 55 odrębnych części, udostępniamy tutaj ponad
400 fotografii z albumów Firy Mełamedzon-Salańskiej (z dodatkiem materiałów
z poznańskich archiwów) oraz tę część jej wspomnień, która nie znalazła się
w druku. Jednocześnie na stronach książki, przy odpowiednich partiach tekstu
i zdjęć, umieściliśmy 54 numery, które odsyłają czytelnika pod taki sam numer
w internecie. Znajduje się tutaj dodatkowy materiał uzupełniający to,
co opublikowane zostało drukiem. Wyjątkiem jest numer 55 – dostępny
jedynie dla odwiedzających stronę www.fira1915.pl.
Upubliczniamy w ten sposób prawie cały zasób poznańskich fotografii
ze zbioru Firy Mełamedzon-Salańskiej, jak też liczne fotografie Żydów
z Warszawy, Brzezin, Białej koło Bielska, Lwowa i innych miast Polski.
W ogromnej większości publikowane są one po raz pierwszy.

FILMY

30 Fira 2012-1

Na początku listopada 2012 roku, podczas zbierania materiałów do tego projektu, dzięki pomocy przyjaciół udało się sfilmować trochę wspomnień Firy Mełamedzon-Salańskiej. Przedstawiamy je tutaj, podzielone na tematyczne części. Niektóre dotyczą współczesności. Nagrań dokonał urodzony w Polsce izraelski reżyser Ami Drozd oraz Przemysław Prasnowski z poznańskiej Fundacji Barak Kultury.

1 2 3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16 17 18 19

 

_______________________________________________________________________________________________________

 

 

 

 

 

Rozpoznaj

382 - 0687 Fira

Część osób na zamieszczonych w książce oraz na stronie internetowej zdjęciach jest nieznana. To na przykład Poli, jej koleżanki ze Szkoły Wydziałowej, z którymi potem nie miała kontaktu. To Żydzi poznańscy, jej dalsi znajomi. To także osoby spotykane na wakacjach, jak Żydzi ze Lwowa, z którymi była na koloniach w Zakopanem.

Prawie na pewno większość z nich już nie żyje. Ale mogą żyć ich potomkowie, którzy rozpoznają mamę, dziadka, wujka. Inne odbitki tych samych fotografii znajdują się być może w starych albumach poznaniaków. A może któryś ze zatrzymanych na tych zdjęciach Żydów przeżył, a jego potomkowie mieszkają dziś gdzieś Ameryce, Europie czy Australii? Może na zdjęciach w starym albumie po babci ktoś rozpozna Firę – na fotografii, której ona nie miała.

Czekamy na takie materiały i informacje. Jeśli kogoś rozpoznajesz, wiesz, jak się ktoś nazywał, co się z nim stało, przeżył wojnę albo czy zginął – napisz do nas. Pisz na adres projektu: fira@fira1915.pl – chcemy tu zamieszczać wszelkie informacje o tych ludziach, które do nas dotrą.

ZOBACZ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Aktualności

Fira jako prezent

Rozpoczynamy sprzedaż „Firy” w promocyjnej cenie i z dedykacja autorów. Nasza książka do to doskonały prezent – tak na Boże Narodzenie, jak na każdą inną okazję.

Oto wpis jednej z osób, które przeczytały „Firę” i wypowiedziały się na jej temat na naszym koncie na facebooku:

„Cudowna, niespieszna opowieść o moim rodzinnym mieście sprzed lat. Przepięknie wydany album ze wzruszającą historią i unikalnymi zdjęciami. Kolejne strony przewraca się z zapartym tchem śledząc losy przedwojennych Poznaniaków. Bardzo brakowało tego rozdziału naszej historii opowiedzianej z takim ciepłem i szczerością. Polecam jako obowiązkową lekturę na regale każdego Poznaniaka!”

Przytaczamy ten zapis, by nie reklamować się nieszczerze. Takich głosów, jak powyższy, otrzymaliśmy na temat „Firy” już wiele od czytelników. Do powyższej wypowiedzi dodamy tylko, że naszym zdaniem jest to książka ciekawa nie tylko dla poznaniaków. Ze względu na siłę i barwę wspomnień Firy Mełamedzon-Salańskiej, jej opowieść przekracza poznańską scenerię i jest oryginalna w ogóle – jako opowieść o młodości i miłości w ogóle. Każdego człowieka. Odnajdzie w niej swoje doświadczenia młodości każdy – tyle, że w egzotycznej scenerii poznańskich Żydów, o których w Polsce prawie nie dotąd nie było wiadomo. A byli, i byli zupełnie inni niż Żydzi z Warszawy, Łodzi, Krakowa czy Lublina.

Promocyjna cena książki – do końca roku – 45 zł. Książkę wraz z dedykacją można zamówić i odebrać osobiście w Poznaniu. Szczegóły pod nr tel. (61) 826 53 61.

Fira na 8 Tzadik Poznań Festival

O „Śladach poznańskich Żydów” rozmawialiśmy na 8 festiwalu Tzadik w Poznaniu poświęconym muzyce i filmowi inspirowanym kulturą i tematyką żydowską.

Andrzej Niziołek, współautor „Firy” i Maciej Krajewski, fotograf i bloger znany jako „Łazęga Poznańska”, tropiący w Poznaniu wszelkie ślady fascynującej przeszłości, także żydowskiej opowiadali i dyskutowali ze słuchaczami na temat tego, czemu szukają, dlaczego w ogóle warto szukać śladów Żydów, jak ich szukać, co i jakim sposobem znaleźli podczas swoich peregrynacji – czy to ulicami miasta, czy w rozmowach z ludźmi.

Prawie dwugodzinne spotkanie odbyło 26 września 2015 r., w klubie Meskalina.

„FIRA” NA 25. FESTIWALU KULTURY ŻYDOWSKIEJ W KRAKOWIE

„FIRA” NA 25. FESTIWALU KULTURY ŻYDOWSKIEJ W KRAKOWIE 

24-06-2015

Serdecznie zapraszamy w poniedziałek 29 czerwca o godz. 18 do Centrum Kultury Żydowskiej przy ul. Meiselsa 17 na spotkanie z książką „Fira. Poznańscy Żydzi. Opowieść o życiu” w ramach 25 Festiwalu Kultury Żydowskiej w Krakowie. Spotkanie poprowadzą autorzy Andrzej Niziołek i Ksenia Kosakowska, przy współudziale Janusza Makucha.

W programie festiwalu czytamy o tym wydarzeniu: „Fira Mełamedzon-Salańska była piękna, mądra i bogata swym żydowsko-polskim sercem, które zatrzymało się na progu Jej setnych urodzin. Pochodziła z Poznania. Polska Żydówka, od której Polska mogłaby się uczyć patriotyzmu. Żarliwa syjonistka, każdego dnia drżąca o los Eretz Israel. Żyła i umarła rok temu w Jerozolimie. „Safta Fira” – Babcia Fira. Dwoje autorów; Jej „polska wnuczka” Ksenia Kosakowska, oraz Andrzej Niziołek, napisali przejmującą, mądrą i piękną książkę o Firze, epoce sprzed Zagłady, o „żydowskim kwartale w Poznaniu”, o pamięci. Andrzej i Ksenia, z pomocą unikatowych fotografii, opowiedzą o długim i niezwykłym życiu Firy Mełamedzon-Salański. Zasłużyła na nasz najwyższy hołd. I miłość”.

„FIRA” NAJLEPSZĄ KSIĄŻKĄ O POZNANIU ROKU 2014

„FIRA” NAJLEPSZĄ KSIĄŻKĄ O POZNANIU ROKU 2014

21-03-2015

Nasza książka-album „Fira. Poznańscy Żydzi. Opowieść o życiu” otrzymała Nagrodę Posnania im. Józefa Łukaszewicza – pierwszego, legendarnego bibliotekarza Biblioteki Raczyńskich – tym samym znalazła się w gronie trzech tytułów uznanych za Najlepsze Książki o Poznaniu wydane w 2014 roku.

Pozostałymi laureatami tegorocznej nagrody – co roku są to trzy tytuły – zostały książki „Meble Kowalskich. Ludzie i rzeczy” Jacka Kowalskiego, oraz „Modernizm zapoznany. Architektura Poznania 1919-1939 Szymona Piotra Kubiaka. Nagrody – 19 marca br. – otrzymali równocześnie autorzy i wydawcy, za „Firę” Wydawnictwo Exemplum Tomasza Adamskiego. W tegorocznym konkursie, organizowanym po raz 16 przez Bibliotekę Raczyńskich, wzięło udział ponad 100 książek i publikacji wydanych w ub. roku na temat Poznania. Więcej informacji oraz relacja fotograficzną z wręczenia nagród zamieszczonych jest na stronie Biblioteki Raczyńskich: http://www.bracz.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=1628&Itemid=100

O POZNAŃSKICH ŻYDACH W MUZEUM NA KÓŁKACH

15-05-2015

W maju „Fira” była elementem festiwalu „Rusałka Niepamięci” odbywającego się nad Jeziorem Rusałka w Poznaniu, w czasie wojny wybudowanego rękoma żydowskich robotników przymusowych. W ramach festiwalu nad jeziorem pojawiło się „Muzeum na Kółkach” – mobilna wystawa Muzeum Historii Żydów Polskich podróżująca w tym roku po zachodniej i południowej Polsce.

1 Rusałka Fot. M Krajewski_1

 

 

 

 

 

 

 

Fot. Maciej Krajewski

 

Właśnie w kontenerze muzeum w niedzielę 10 maja Andrzej Niziołek, współautor „Firy” wraz z Maciejem Krajewskim – fotografem i blogerem znanym jako „Łazęga Poznańska” – oraz Jagodą Budzik, hebraistką i teatrolożką, rozmawiali na temat poznańskich Żydów, dziedzictwa, pamięci, jakie nam pozostawili, śladów po nich jakie pozostały (albo nie) i Jeziora Rusałka, które, jak wskazują różne świadectwa, budowane było nie tylko rękoma żydowskich robotników, ale i z wykorzystaniem macew z poznańskiego kirkutu. Mimo niepogody spotkanie miało żywą i gorąca atmosferę. Sporo pytań dotyczyło także „Firy”, historii jej bohaterki i postawania książki.

 

„Fira…” dla prezydenta Komorowskiego

„Fira…” dla prezydenta Komorowskiego

22-01-2015

Prezydent Bronisław Komorowski otrzymał egzemplarz albumu „Fira. Poznańscy Żydzi…”. Przekazała mu ją we wtorek 20 stycznia w Pałacu Prezydenckim w Warszawie – podczas noworocznego spotkania z przedstawicielami istniejących w Polsce religii i wyznań – Alicja Kobus, wiceprzewodnicząca Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich w Polsce

– Zaprezentowałam ją wszystkim zgromadzonym i podkreśliłem, jak bardzo jest to wyjątkowa i piękna książka, opowiadająca o życiu Firy, młodej żydowskiej dziewczyny, a zarazem o społeczności poznańskich Żydów – mówi Alicja Kobus. – Prezydent Komorowski bardzo się nią zainteresował. Podkreślił, że to dla niego miły prezent, bo Poznań jest mu bliski. Wiem, spędził tu swoje najwcześniejsze dzieciństwo.

Współpartnerem Wydawnictwa Exemplum przy powstawaniu książki była działająca w Poznaniu Fundacja Synagoga Nowa – Centrum Dialogu w Poznaniu, której prezesem jest Alicja Kobus.

Relacja ze spotkania na stronie: http://www.prezydent.pl/aktualnosci/wydarzenia/art,3144,chcemy-tworzyc-wspolnote-oparta-o-szacunek.html

KPRP_20150120_WO_759_t

 

 

 

 

 

 

(Fotografia: Wojciech Olkuśnik, Kancelaria Prezydenta RP)

 

Gniezno, Poznań, Szamotuły – trzy spotkania z „Firą…”

Gniezno, Poznań, Szamotuły – trzy spotkania z „Firą…”

22-01-2014

Liczna publiczność – razem około 300 osób – przyszła na trzy spotkania z poznańskimi Żydami i naszą książką, jakie odbyły się w ostatnim tygodniu. Dwa – w Gnieźnie i Poznaniu – odbyły się w ramach tegorocznych Dni Judaizmu organizowanych corocznie przez Kościół katolicki.

 

W GNIEŹNIE W RAMACH GNIEŹNIEŃSKICH DNI JUDAIZMU

W środę 14 stycznia na spotkanie w Bibliotece Publicznej Miasta Gniezna w ramach Gnieźnieńskich Dni Judaizmu odbyło się spotkanie z Andrzejem Niziołkiem, współautorem książki „Fira. Poznańscy Żydzi. Opowieść o życiu”, które poprowadzili Wiktor Koliński i Kamila Kasprzak. Ponad 30 osób słuchało rozmowy i zadawało pytania. Jak podkreślił obecny na wieczorze ks. prof. Waldemar Szczerbiński, kierownik Zakładu Kultury Judaizmu Europejskiego z Instytutu Kultury Europejskiej UAM w Gnieźnie: – Ta publikacja nie dlatego jest wyjątkowa, że ma piękne zdjęcia, że opowiada o bliskim nam Poznaniu. Tylko dlatego, że ona wyłamuje się z pewnego kanonu narracji o Żydach. Nie ma lepszego sposobu upamiętnienia konkretnego człowieka, czy miasta poprzez fotografie. Dzisiejsze spotkanie idealnie wpisuje się w tegoroczne Dni Judaizmu – mówił.

Relację filmową TV Gniezno można obejrzeć pod adresem: http://tv.gniezno.pl/artykuly/czytaj/4335/opowiesc_o_zyciu_poznanskich_zydow.html

Fotografie i relacja prasowa oraz filmowe ze spotkania na stronie:

http://www.gniezno24.com/kultura/item/3159-fira-jako-uniwersalna-opowiesc-o-mlodosci

gniezno1

 

 

 

 

 

gniezno2

 

 

 

 

 

(fotografie Władysław Nielipiński)

W POZNANIU PODCZAS XVIII DNIA JUDAIZMU

Około sto osób przyszło do poznańskiej Café Misji w niedzielę 18 stycznia na prezentację zdjęć i opowieść o poznańskich Żydach, jaką – na podstawie albumów i wspomnień Firy Mełamedzon-Salańskiej – przedstawił Andrzej Niziołek. Spotkanie odbyło się w ramach XVIII Dnia Judaizmu w Poznaniu

Chętnych do posłuchania żywej opowieści o życiu przedwojennych poznańskich Żydów było tak wielu, że do ostatniego miejsca wypełnili główną salę kawiarni, a sporo osób musiało zasiąść w drugiej sali. Spotkanie, podczas którego publiczność żywo reagowała, trwało ponad dwie godziny.

 

W SZAMOTUŁACH DLA UNIWERSYTETU TRZECIEGO WIEKU

Około 150 osób przyszło we wtorek 20 stycznia posłuchać historii poznańskich Żydów sprzed 1939 roku opowiedzianą przez Firę Mełamedzon-Salańską – a przekazaną przez Andrzeja Niziołka – oraz obejrzeć przedwojenne fotografie podczas cotygodniowego wykładu dla studentów Uniwersytetu Trzeciego Wieku. Były rozmowy o młodej Firze, przedwojennym antysemityzmie oraz pytania o późniejsze losy pani Firy w Izraelu.

„Fira…” także w ramach XVIII Dnia Judaizmu w Poznaniu

W ramach XVIII już Dnia Judaizmu w Poznaniu w niedzielę 18 stycznia w Cafe Misja Andrzej Niziołek opowie o odkryciu poznańskich Żydów lat międzywojennych w żywym wspomnieniu i na setkach fotografii: o książce-albumie „Fira. Poznańscy Żydzi. Opowieść o życiu”, o Firze Mełamedzon-Salańskiej, dzięki której wspomnieniom i zdjęciom zbudowano tę książkę, oraz o życiu żydowskiej społeczności Poznania przed wojną.  Spotkanie w Cafe Misja CK Fara przy ul. Gołębiej 1 rozpocznie się o godz. 18.

Pełen program XVIII Dnia Judaizmu, który w tym roku potrwa od 9 do 19 stycznia i pełen jest modlitewnych i kulturalnych wydarzeń, można znaleźć na stronie http://coexist.org.pl/?strona=aktualnosc&id=132

O „Firze…” na Gnieźnieńskich Dniach Judaizmu

O „Firze…” na Gnieźnieńskich Dniach Judaizmu

Spotkanie z Andrzejem Niziołkiem, współautorem książki  „Fira. Poznańscy Żydzi. Opowieść o życiu” rozpocznie w środę 14 stycznia Gnieźnieńskie Dni Judaizmu 2015. Rozmawiać będziemy o fenomenie pamięci i zawartości książki – wielkopolskich Żydach, ich twarzach, nazwiskach, historiach i losach, które zostały uratowane od zapomnienia w momencie, kiedy wydawało się, że nie istnieją już w pamięci nikogo. Spotkanie rozpocznie się o godz. 17 w Bibliotece Publicznej w Gnieźnie przy ul. Staszica 12a.

Więcej o programie Gnieźnieńskie Dni Judaizmu 2015 na stronie http://www.biblioteka.gniezno.pl

 

Wydawnictwo Exemplum nagrodzone

Komisja Urbanistyki i Planowania Przestrzennego Polskiej Akademii Nauk, Oddział w Poznaniu przyznała Wydawnictwu Exemplum Medal Pamiątkowy „Naturae tutela res necessaria hominum pro regionalibus et urbanis studiis”, między innymi za publikację FIRA. Poznańscy Żydzi. Opowieść o życiu i portal internetowy książki www.fira1915.pl. przywracający pamięć o mniejszościach narodowych przedwojennego Poznania.

Uroczystość miała miejsce 20 grudnia 2014 roku w siedzibie Polskiej Akademii Nauk przy ulicy Wieniawskiego w Poznaniu.

medal1medal2

Fira w prezencie

Fira w prezencie

„Fira…” to idealny prezent pod choinkę dla tych, którzy interesują się bardzo ciekawą, a dotąd zagubioną przeszłością, którzy lubią opowieści o życiu i losie, dla których Poznań jest bliski – albo też nieznany, a chcą jego przedwojenną postać chcą zobaczyć na zdjęciach i w nietuzinkowej historii.

Przed Bożym Narodzeniem naszą książkę-album sprzedajemy w promocyjnej cenie, bez księgarskich marż, a przy osobistym zakupie – bez kosztów wysyłki i z możliwością uzyskania autografu. Sprawdź w zakładce  „Zamów książkę” na naszej stronie.

Dyskusja po obejrzeniu

Dyskusja do obejrzenia

Już wkrótce umieścimy na naszej stronie relację filmową z bardzo ciekawej dyskusji na temat naszej książki, jaka odbyła się w środę 19 listopada w poznańskim klubie Meskalina.

Jacy Żydzi?

Jacy Żydzi?

Zapraszamy na dyskusję wokół książki-albumu „Fira. Poznańscy Żydzi. Opowieść o życiu” Andrzeja Niziołka i Kseni Kosakowskiej.
Spotkanie w środę 19 listopada 2014 o godz. 18 w klubie Meskalina w Poznaniu (Stary Rynek 6, 61-772 Poznań).
Jacy Żydzi? Poznańscy, niepoznańscy? Żydzi z przeszłości, Żydzi postrzegani dzisiaj?
Nieobecni, jak obecni? Tacy sami jak my – a może złodzieje Polski? I czy w ogóle Żydzi?

O książce-albumie i obrazie świata przedwojennych poznańskich Żydów, jaki się z niego wyłania będą dyskutować:
Piotr Śliwiński – krytyk i badacz literatury, profesor Instytutu Filologii Polskiej UAM
Natalia Pater-Ejgierd – zajmuje się komunikacją wizualną i wizualno-werbalną, dr na Wydziale Edukacji Artystycznej Uniwersytetu Artystycznego w Poznaniu
Bartłomiej Krupa – badacz literatury i historyk zajmujący się literaturą Holokaustu, dr w Instytucie Badań Literackich PAN
Agata Skórzyńska – zajmuje się kulturowymi studiami miejskimi, socjologią kultury, animacją i edukacją kulturową, dr w Instytucie Kulturoznawstwa UAM
Andrzej Niziołek – były dziennikarz, pomysłodawca i współautor książki „Fira”

Dyskusję poprowadzi Ewa Obrębowska-Piasecka.

Uwaga – podczas spotkania sprzedaż książki w promocyjnej cenie!

Wystawa jeszcze we wrześniu

Do końca września potrwa – w herbaciarni Biblioteki Raczyńskich przy pl. Wolności w Poznaniu – wystawa fotografii przedwojennych poznańskich Żydów z książki-albumu „Fira. Poznańscy Żydzi. Opowieść o życiu”. W sierpniu o wystawie i fotografiach tak w Telewizji WTK opowiadał jej współkurator Andrzej Niziołek: https://www.youtube.com/watch?v=bsvL2a8NQnc&feature=youtu.be

OFF Czarek o Firze

W środowej audycji OFF Czarek Radia Tok FM nadawanej 17 lipca wprost z Poznania, Cezary Łasiczka rozmawiał z Andrzejem Niziołkiem, jednym z autorów książki-albumu „Fira. Poznańscy Żydzi. Opowieść o życiu” – o poznańskich Żydach, Firze Mełamedzon-Salańskiej, jej fotografiach i książce.

Audycję można znaleźć pod linkiem http://audycje.tokfm.pl/audycja/67 – w dniu 17. 07. 2014, godz. 10.00 (Z Andrzejem Niziołkiem o książce „Fira. Poznańscy Żydzi.Opowieść o życiu”)

Z Firą w księgarni „Z Bajki”. A 23 czerwca w Bibliotece Raczyńskich

13-06-1014

 

W piątek 13 czerwca w poznańskiej księgarni „Z Bajki” z czytelnikami książki-albumu „Fira. Poznańscy Żydzi. Opowieść o życiu” spotkał się Andrzej Niziołek. Opowiadał o Firze Mełamedzon-Salańskiej i przekazanych przez nią wspomnieniach o poznańskich Żydach lat międzywojennych, prezentował też na ekranie fotografie z albumów pani Firy. Na spotkanie przyszło ponad kilkadziesiąt osób i mimo, że trwało ono dwie i pół godziny, do późnego wieczora, nikt przed zakończeniem nie wyszedł.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

W poniedziałek 23 czerwca o godz. 18 w sali 1 starego gmachu Biblioteki Raczyńskich przy pl. Wolności 19 odbędzie się kolejne spotkanie prezentujące naszą książkę, osobę Firy Mełamedzon-Salańskiej, jej fotografie i przekazane przez nią – świadka i uczestnika tamtej rzeczywistości – informacje o poznańskich Żydach okresu międzywojennego. Będzie można również zakupić książkę.

UWAGA. Księgarnie czy instytucje kultury w Poznaniu i Polsce, które chciałyby zorganizować podobne spotkania z autorami, mogą kontaktować się z nimi lub wydawcą – wydawnictwem Exemplum. Więcej w dziale Kontakt.

O Firze w telewizji

9-06-1014

Pod linkowym adresem http://wtkplay.pl/video-id-11559-projekt_fira_1915 znajdą Państwo rozmowę z Andrzejem Niziołkiem, którą na temat książki „Fira. Poznańscy Żydzi. Opowieść o życiu” przeprowadził Remigiusz Koziński z poznańskiej telewizji WTK. Pojawia się w niej apel do czytelników, mieszkańców Poznania, internautów z kraju i zagranicy – nie wiadomo kim jest część osób, Polaków  i Żydów na zdjęciach z albumów Firy Mełamedzon-Salańskiej. Jeśli kogoś rozpoznajecie, jeśli wiecie coś o jego losach, jeśli macie fotografie tych osób lub pani Firy w albumach i wśród pamiątek po swoich rodzicach czy dziadkach – skontaktujcie się z nami.

Poznańscy Żydzi wrócili – premiera książki

31-05-2014

Reprezentacyjna sala 5 starego gmachu Biblioteki Raczyńskich nie pomieściła wszystkich osób, które w południe przyszły tu na premierę książki-albumu „Fira. Poznańscy Żydzi. Opowieść o życiu”. O tym, jak powstawała książka i co zawiera, a także o zawartości strony internetowej opowiadał Andrzej Niziołek, a o osobie Firy Mełamedzon-Salańskiej, swojej izraelskiej „babci”, która przechowała fotografie i pamięć o widocznych na nich Żydach i Polakach, Ksenia Kosakowska – autorzy książki.

Fira Mełamedzon-Salańska zmarła w Jerozolimie 7 maja 2014 roku, jej wolą było jednak, żeby jej albumy z fotografiami poznańskich Żydów trafiły do Biblioteki Raczyńskich. Na uroczystość przyjechała z Izraela rodzina pani Firy – jej córka Lili Rubin, synowa Eti Salansky i czterech wnuków – która przywiozła pięć z sześciu albumów i przekazała je do zbiorów specjalnych Biblioteki Raczyńskich. Zostaną one teraz opracowane i zapisane cyfrowo, a w przyszłości będą udostępniane dla celów publicystycznych, edukacyjnych, kulturalnych itp.

Premiera 1

Powrót albumów do Polski i Poznania – przypadkiem, w sposób niezamierzony przez organizatorów – nastąpił dokładnie 75 lat po tym, jak ich właścicielka wyjechała do Palestyny. Młoda Fira Mełamedzon wyjeżdżając przekroczyła granicę Polski 31 maja 1939 roku, a albumy wróciły do Poznania 31 maja 2014 roku.

W Herbaciarni nowego Gmachu Biblioteki otwarto następnie wystawę powiększonych reprodukcji fotografii ze zbiorów Firy Mełamedzon-Salańskiej. Kuratorami wystawy są Sonia Rammer, malarka, psycholog, a także pedagog na Uniwersytecie Artystycznym w Poznaniu oraz Andrzej Niziołek.

Premiera 2

Fira w księgarniach

Okladka

Książka-album FIRA. Poznańscy Żydzi. Opowieść o życiu już do kupienia!

W sobotę 31 maja miała premierę w Bibliotece Raczyńskich, już teraz można ją zamówić na naszej stronie internetowej www.fira1915.pl – w zakładce „Zamów książkę” – a w księgarniach pojawi się po 9 czerwca.

Książka, która powstała w oparciu o albumy i wspomnienia Firy Mełamedzon-Salańskiej, poznańskiej Żydówki która zmarła w maju w Jerozolimie w wielu 99 lat, ma 256 stron i zawiera 277 niezwykłych przedwojennych fotografii oraz towarzyszący im obszerny tekst. Opatrzona jest też bogatymi i ciekawymi przypisami dotyczącymi losów bohaterów tych zdjęć i wspomnień, czy np. rysunkiem niegenealogicznego drzewa, które ma usprawniać lekturę.

 

Fira umarła

Fira Mełamedzon-Salańska, bohaterka i narratorka naszej książki, zmarła w środę wieczorem w Jerozolimie. 19 kwietnia skończyła 99 lat. Bardzo chcieliśmy, by mogła dostać do rąk gotową książkę, a ona czekała na nią. Nie udało się, choć niewiele brakowało. Udało się za to coś innego, coś dla niej i dla nas bardzo ważnego: wspólnie uratowaliśmy pamięć o poznańskich Żydach sfotografowanych w jej albumach. „Póki ja żyję, oni żyją we mnie” – mówiła Fira. Dzięki książce, która ukaże się 31 maja, oni będą żyć dalej. A ona z nimi.

Żegnaj Firo. Dziękujemy

 

Ksenia Kosakowska, Andrzej Niziołek

Fira na „Święcie ulicy Żydowskiej”

Zapraszamy w niedzielę 11 maja na prezentacje fotografii poznańskich Żydów lat międzywojennych z albumów Firy Mełamedzon-Salańskiej, poznanianki od 1939 roku żyjącej w Jerozolimie, w oparciu o które przygotowana została do druku książka-album „Fira. Poznańscy Żydzi. Opowieść o życiu”. Odbędą się one w ramach organizowanego po raz drugi w Poznaniu „Święta ulicy Żydowskiej” – imprezy, której wydarzenia będą odbywać się w Ogrodzie Botanicznym oraz na ul. Żydowskiej w sobotę i niedzielę 10-11 maja.

Prezentacje odbędą się w niedzielę 11 maja. Pierwsza rozpocznie się o godz. 11.30 w Pawilonie Ekspozycyjno-Dydaktycznym Ogrodu Botanicznego UAM przy ul. Dąbrowskiego 165. Druga o godz. 17 w klubie Van Gogh przy ul. Żydowskiej 12. Zdjęcia zaprezentuje i opowie o Żydach w Poznaniu przed 1939 rokiem – w oparciu o wspomnienia pani Firy – Andrzej Niziołek, współautor książki.

Książka-album ukaże się 31 maja. 11 maja podczas prezentacji fotografii i wspomnień Firy Mełamedzon-Salańskiej przedstawimy również cały wydawniczo-internetowo-wystawienniczy projekt „Fira”, zaprezentujemy też wybrane fragmenty książki. A fotografie poznańskich Żydów z albumów pani Firy zawisną podczas dwudniowego „Święta ulicy Żydowskiej” w oknach kawiarni i restauracji przy ul. Żydowskiej.

Pełnego programu imprezy można szukać na stronie: poznan.jewish.org.pl

Wielkanoc z Firą

W Wielkanocną niedzielę 20 kwietnia br. poznańskie Radio Merkury zaprasza na audycję Macieja Kucharskiego „Dzień dobry – dzień wolny”. Bohaterką świątecznego wydania programu będzie Fira Mełamedzon i jej wspomnienia o poznańskich Żydach okresu międzywojennego. W godzinnej audycji o projekcie oraz przygotowywanej książce-albumie „Fira. Poznańscy Żydzi. Opowieść o życiu” będzie mówił jej współautor Andrzej Niziołek. Początek po serwisie informacyjnym o godz. 10.

Książka 31 maja!

Wkrótce będzie. Książka-album „Fira  Poznańscy Żydzi. Opowieść o życiu” ukaże się w sobotę 31 maja! Premiera – o godz. 12 w Bibliotece Raczyńskich przy Al. Marcinkowskiego 23/24 w Poznaniu. Zapraszamy już teraz!

Zapraszamy także na wystawę wybranych fotografii poznańskich Żydów z albumów Firy Mełamedzon-Salańskiej, która będzie towarzyszyć ukazaniu się publikacji. Zostanie ona zaprezentowana w nietypowej przestrzeni Biblioteki Raczyńskich! Z Izraela przyjedzie i opowie o Firze jej „polska” wnuczka i przyjaciółka, Ksenia Kosakowska, współautorka książki.

Tego dnia książka-album pojawi się w księgarniach. Znajdzie się w niej prawie 300 zupełnie nieznanych i w większości pierwszy raz publikowanych fotografii poznańskich Żydów wraz z bogatą opowieścią o ich życiu! To ważne – bo ta książka to opowieść przede wszystkim o życiu i uczuciach, młodości i beztrosce, wchodzeniu w życie i planach na przyszłość – nie o Holocauście, który to życie przerwał!

Miasto docenia projekt

Projekt „Fira – fotografie poznańskich Żydów” został wysoko oceniony w konkursie ofert Wydziału Kultury Urzędu Miasta Poznania w obszarze: „Rozwój projektów z zakresu edukacji kulturalnej (w tym wydawniczych i promujących czytelnictwo), ze szczególnym uwzględnieniem programów skierowanych do dzieci i młodzieży oraz seniorów”. W rozstrzygniętym w styczniu br. konkursie projekt nasz uplasował się na wysokim piątym miejscu, a jego realizacja została dofinansowana przez Urząd Miasta Poznania.

W oparciu o te środki zamierzamy rozbudowywać naszą stronę – jej rozszerzona wersja zostanie upubliczniona w momencie publikacji książki – oraz wydać książkę-album „Fira  Poznańscy Żydzi. Opowieść o życiu”. Po jej publikacji zorganizujemy w Bibliotece Raczyńskich spotkania edukacyjne poświęcone poznańskim Żydom i przedstawiające materiał fotograficzny oraz wspomnieniowy upowszechniany w ramach naszego projektu.

To już druga ważna instytucja samorządowa, która doceniła wagę naszego projektu i unikatowość zebranych fotografii oraz wspomnień! W 2012 oraz 2013 roku projekt – w części dotyczącej zebrania materiału źródłowego oraz przygotowania publikacji i spektaklu Taetru Ba-Q – dofinansował Samorząd Województwa Wielkopolskiego.

Facebook

Jesteśmy na Facebooku. Odwiedź nas i napisz.

https://www.facebook.com/pages/Fira1915

Startujemy!

Tutaj będziemy umieszczać nowe informacje i aktualności na temat projektu. Na razie mamy jedną: startujemy!

Kontakt

E-mail strony internetowej: fira@fira1915.pl
Andrzej Niziołek: a.niziolek@poczta.onet.pl
Ksenia Kosakowska: ksenia_kama@yahoo.com
Wydawnictwo Exemplum: wydawnictwo@exemplum.pl

 

Autorami projektu FIRA. Poznańscy Żydzi. Opowieść o życiu – książki i strony internetowej – są:

Andrzej Niziołek – ur. 1963, kiedyś dziennikarz, dziś autor i redaktor książek, m.in. „Zatrzymani w spojrzeniu” (album, 2000), „Odkrywam. O Stanisławie Mrowińskim” (2006), „Biblia dziennikarstwa” (pod red. Andrzeja Skworza i Andrzeja Niziołka, 2010), Krzysztof Miller „13 wojen i jedna” (opracowanie redakcyjne, 2012). Mieszka w Poznaniu, publikował w prasie ogólnopolskiej i lokalnej.

Ksenia Kosakowska – ur. 1978 w Jastrzębiu Zdroju, filozof, zainteresowana religią i kulturą żydowską, polska „wnuczka” Firy Mełamedzon-Salańskiej. Do niedawna mieszkała i pracowała w Izraelu, obecnie w Polsce.

Tomasz Adamski – wydawca, właściciel wydawnictwa Exemplum.

Tomasz Niziołek – ur. 1974, historyk z wykształcenia, grafik i składacz z zawodu, pracuje w Dziale Wydawniczym Muzeum Narodowego w Poznaniu współprzygotowując do druku wszystkie jego wydawnictwa.

Wydawnictwo Exemplum – działa od 1997 roku w Poznaniu; specjalizuje się w publikacjach naukowych, ale prócz nich wydaje również albumy, wspomnienia, biografie i książki popularnonaukowe. Więcej: www.exemplum.pl

 

Plastyczna koncepcja wystawy fotografii z albumów Firy Mełamedzon-Salańskiej w Bibliotece Raczyńskich – Sonia Rammer

Tłumaczenie tekstów na język angielski – Dorota Bulińska

 

Forum: FacebookButton

Warning: Invalid argument supplied for foreach() in /home/exemplum/domains/fira1915.pl/public_html/wp-content/plugins/simple-lightbox/controller.php on line 846